Inleiding

Dit boek is een avontuur, een zoektocht zoals u wilt, eerder dan een theoretisch managementboek dat u een model of waarheid voorhoudt. Het is geschreven vanuit de overtuiging dat managers die passie ontwikkelen in hun organisatie tot grote successen komen. Als ik één conclusie van dit boek bij aanvang weg wil geven is het deze, 'passie is te managen', je kunt het introduceren en exploiteren. Bovendien is een geslaagde introductie van passie in uw organisatie meer dan de moeite waard. Maar het is niet eenvoudig. Dit boek biedt invalshoeken en best practices, en er is voor het aspect van informatiemanagement veldwerk verricht. Als passie op de agenda van uw organisatie komt en u hebt een beeld wat er bij de uitrol komt kijken, dan is dit boek geslaagd. Het is hersengymnastiek voor strategische denkers en een gereedschapskist voor de pragmaticus.

Veel organisaties dichten het besturen van passie toe aan niet te managen krachten, zelfs aan toevallige factoren of vanzelfsprekendheden. Als het succes van organisaties alleen te maken had met het richten van de neuzen van individuen met elk hun eigen passie, dan zou het voldoende zijn visie en missie zo visueel en daadkrachtig mogelijk te communiceren. Dat alleen al blijkt moeilijk te zijn. In veel gevallen is een visie een kopje tekst dat niet de emotie of daadkracht aanspreekt. Een visie heeft een kip/ei element in zich. Het is er en daarom doen we de dingen die we doen, of we doen de dingen zoals we ze doen en daarom is er deze visie. Hoe het ook zij, de visie moet goed worden gecommuniceerd en gereflecteerd worden in besluiten en organisatorische uitingen.

Het Chartered Management Institute in Londen deed het afgelopen jaar een belangrijke studie naar leiderschap onder bijna 1500 Britse managers. Boven aan de lijst met eigenschappen toegedicht aan de ideale leider staat 'inspirerend'. Laag scoren waarden als ambitieus en kundig (zie tabel 0.1). Er blijkt een groot verschil te bestaan over wat leiderschap in zou moeten houden en wat het daadwerkelijk inhoudt. Bij de zittende leiders scoren nu juist 'ambitieus' en 'kundig' hoog, terwijl inspirerende leiders, op moedige leiders na, het minst te vinden zijn. Dit geeft ons te kennen dat onze behoefte aan een organisatie die ruimte geeft aan passie groot en onderkend is. De relatie tussen persoonlijke ontwikkeling en carrièreontwikkeling werd verder onderzocht, waarbij twee trends het vermelden meer dan waard zijn. In grote organisaties (>1000 medewerkers) voelt meer dan de helft van de managers dat hun carrièreontwikkeling last heeft van barrières. Bijna tweederde daarvan legt de schuld bij de platte organisatiestructuur, of in ieder geval een structuur waarin te weinig mogelijkheden zitten om hogerop te komen. Terwijl managementliteratuur bol staat van de potentie van netwerkstructuren of virtuele organisatieontwikkelingen, gaat een ruime meerderheid gebukt onder het juk van de klassieke organisatiestructuren.

En toch zullen we het met die klassieke structuren langer moeten doen dan we hadden voorzien. Sodexho Research Institute, het onderzoekcentrum in Parijs van de bekende Cateraar, deed onderzoek naar de kwaliteit van het werkend leven in 11 landen wereldwijd, waaronder Nederland. Hiervoor zijn 138 verschillende bronnen aangewend. Een van de meest interessante conclusies van hun studie is het feit dat telewerken als trend de verwachtingen niet gaat waarmaken. Oude prognoses uit de jaren tachtig spraken ervan dat meer dan de helft van alle medewerkers op termijn hun huis niet meer hoefde te verlaten. Huidige prognoses komen niet eens boven de 10 procent. We zijn vooral geïnteresseerd in het hebben van een goede relatie met anderen. Een tele-relatie is misschien wel effectief en zeker efficiënt, maar vaak niet goed in de vorm van 'sociaal' of 'persoonlijk'. De termen professioneel en onpersoonlijk zijn vanuit de verkeerde redenen bij elkaar terechtgekomen.

Kijkend naar organisatiestructuren lijkt het alsof kennis van de organisatievisie en een werkelijke betrokkenheid bij de missie is weggelegd voor de happy few. Vaak is het blokje missie en visie zo krampachtig, dat je wel heel dicht bij het vuur moet zitten wil je er een warm gevoel bij krijgen. Het is een natuurwet dat hoe lager je in een organisatie werkt, hoe meer regels, hoe vaker bestuurd en gemeten, en hoe minder vrijheid je beleeft. Het is bemoedigend te merken dat vooruitgang juist die beperkingen op scherp zet. Organisaties waar passie merkbaar is door de gehele structuur zijn voorzien van een leiderschap dat visie en missie zo communiceert, zo tastbaar en zichtbaar neerzet, dat de belevenis van een belangrijk deel van de medewerkers wat deze kernwaarden aangaat, gelijk is. Dat daarbij ook de vrijheid van handelen groter wordt, niet in de laatste plaats omdat iedereen weet hoe in het totaal plaatje te passen, is evident.

In de ambitie om dit onderwerp toegankelijk te maken hebben we een landkaart gemaakt van de verschillende onderwerpen in dit boek, gepositioneerd over de hiërarchische piramide van een denkbeeldige organisatie.

Met deze landkaart laten we meteen een aantal conclusies zien. In mijn zoektocht naar de ontwikkeling van passie in organisaties bleek dat verschillende managementdisciplines er een duidelijk beeld bij hadden, zoals mijn eigen discipline, het kennismanagement. Echter, leiderschap, strategie, communicatie, kennismanagement, informatietechnologie enzovoort, geen van de disciplines kan het onderwerp volledig opeisen. Zo goed mogelijk zijn hoofdstukken en interviews bij elkaar geclusterd die bepaalde gemeenschappelijke elementen hebben. Voor het tot je nemen van deze uitdagende materie is eigenlijk geen speciale volgorde noodzakelijk. Specifieke cases die over de grenzen van management disciplines heenlopen, zijn niet op de kaart aangebracht.

Om de ontwikkeling van het onderwerp 'Passie in Organisaties' up to date en levend te houden heeft het boek een website www.informatieland.nl/passie. Met extra informatie, discussiegroepen, nieuwsbrieven en activiteiten gaan we het onderwerp meer ondersteuning geven, zodat het sneller een plaats krijgt op de agenda van organisaties die de passie van zichzelf, hun medewerkers en de wereld om hen heen serieus nemen.